2863

 

 

 روش اندازه‏گيري پروتئين خام غلات و فرآورده‏هاي آن

 

 

 

چاپ دوم


موسسه استاندارد و تحقيقات صنعتي ايران

موسسه استاندارد و تحقيقات صنعتي ايران تنها سازماني است در ايران كه بر طبق قانون ميتواند استاندارد رسمي فرآورده‏ها را تعيين و تدوين و اجراي آنها را با كسب موافقت شورايعالي استاندارد اجباري اعلام نمايد. وظايف و هدفهاي موسسه عبارتست از:

( تعيين، تدوين و نشر استانداردهاي ملي – انجام تحقيقات بمنظور تدوين استاندارد بالا بردن كيفيت كالاهاي داخلي، كمك به بهبود روشهاي توليد و افزايش كارائي صنايع در جهت خودكفائي كشور- ترويج استانداردهاي ملي – نظارت بر اجراي استانداردهاي اجباري – كنترل كيفي كالاهاي صادراتي مشمول استانداردهاي اجباري و جلوگيري از صدور كالاهاي نامرغوب به منظور فراهم نمودن امكانات رقابت با كالاهاي مشابه خارجي و حفظ بازارهاي بين المللي كنترل كيفي كالاهاي وارداتي مشمول استاندارد اجباري به منظور حمايت از مصرف كنندگان و توليدكنندگان داخلي و جلوگيري از ورود كالاهاي نامرغوب خارجي راهنمائي علمي و فني توليدكنندگان، توزيع كنندگان و مصرف كنندگان – مطالعه و تحقيق درباره روشهاي توليد، نگهداري، بسته بندي و ترابري كالاهاي مختلف – ترويج سيستم متريك و كاليبراسيون وسايل سنجش – آزمايش و تطبيق نمونه كالاها با استانداردهاي مربوط، اعلام مشخصات و اظهارنظر مقايسه‏اي و صدور گواهينامه‏هاي لازم ) .

موسسه استاندارد از اعضاء سازمان بين المللي استاندارد مي باشد و لذا در اجراي وظايف خود هم از آخرين پيشرفتهاي علمي و فني و صنعتي جهان استفاده مي نمايد و هم شرايط كلي و نيازمنديهاي خاص كشور را مورد توجه قرار مي دهد.

اجراي استانداردهاي ملي ايران به نفع تمام مردم و اقتصاد كشور است و باعث افزايش صادرات و فروش داخلي و تأمين ايمني و بهداشت مصرف كنندگان و صرفه جوئي در وقت و هزينه ها و در نتيجه موجب افزايش درآمد ملي و رفاه عمومي و كاهش قيمتها مي شود.

 


 

كميسيون استاندارد روش اندازه‏گيري پروتئين خام غلات و فرآورده‏هاي آن

 

رئيس

مشاور صنايع نان و شيريني و غلات

 مهندس شيمي

احمدي ندوشن - منصور

 

اعضاء

مشاور فني موسسه استاندارد و تحقيقات صنعتي ايران

 دكتراي علوم

آگه - علي اكبر

شركت سهامي كيوان - همدان

 شيميست

اوليائي - ايرج

پژوهنده موسسه اصلاع و بذر و نهال

 فوق ليسانس صنايع غذائي

فكري - منصوره

سازمان حفظ نباتات

 ليسانس بيولوژي

قربانيان - رفعت

آزمايشگاه پژوهشكده غله

 فوق ليسانس صنايع غذائي

مؤسسي - شهلا

 

دبير

موسسه استاندارد و تحقيقات صنعتي ايران

 مهندس كشاورزي

همايوني - همايون


فهرست مطالب

 

روش اندازه‏گيري پروتئين خام غلات و فرآورده‏هاي آن

هدف

دامنه كاربرد

تعاريف و اصطلاحات

اصول روش

معرفها و مواد مورد نياز

وسائل

روش كار

دقت آزمايش


 

بسمه تعالي

پيشگفتار

 استاندارد روش اندازه‏گيري پروتيني خام غلات و فرآورده‏هاي آن كه بوسيله كميسيون فني روش آزمون غلات و فرآورده‏هاي آن تهيه و تدوين شده و در شصت و هشتمين كميته ملي استاندارد كشاورزي و غذائي مورخ 66/10/27 مورد تائيد قرار گرفته ، اينك باستناد ماده يك قانون مواد الحاقي به قانون تاسيس موسسه استاندارد و تحقيقات صنعتي ايران مصوب آذر ماه 1349 بعنوان استاندارد رسمي ايران منتشر ميگردد .

 براي حفظ همگامي و هماهنگي با پيشرفتهاي ملي و جهاني در زمينه صنايع و علوم , استانداردهاي ايران در مواقع لزوم مورد تجديد نظر قرار خواهند گرفت و هر گونه پيشنهادي كه براي اصلاح يا تكميل اين استانداردها برسد در هنگام تجديد نظر در كميسيون فني مربوط مورد توجه واقع خواهد شد .

 بنابر اين براي مراجعه به استانداردهاي ايران بايد همواره از آخرين چاپ و تجديد نظر آنها استفاده نمود .

 در تهيه و تدوين اين استاندارد سعي شده است كه ضمن توجه بشرايط موجود و نيازهاي جامعه حتي المقدور بين اين استاندارد و استاندارد كشورهاي صنعتي و پيشرفته هماهنگي ايجاد شود .

 لذا با بررسي امكانات و مهارتهاي موجود و اجراي آزمايشهاي لازم اين استاندارد با استفاده از منبع زير تهيه گرديده است :

1- International Association for Cereal Chemistry (ICC)- ICC Standard no , 105/1

 

  روش اندازه‏گيري پروتئين خام غلات و فرآورده‏هاي آن

  1 - هدف

 هدف از تدوين اين استاندارد ارائه روش تعيين ميزان پروتئين خام در غلات و فرآورده‏هاي آن ميباشد .

  2 - دامنه كاربرد

 اين استاندارد جهت تعيين ميزان پروتئين خام انواع غلات و فرآورده‏هاي آن كه مورد مصرف غذاي انسان و خوراك دام قرار ميگيرد كاربرد دارد .

  3 - تعاريف و اصطلاحات

 3-1- پروتئين خام : پروتئين خام عبارتست از كل تركيبات ازت موجود در غله يا فرآورده آزمايش شده كه از حاصل ضرب كل ازت محتوي ماده مورد آزمايش در ضريب مخصوص 1 مربوط به آن بدست ميآيد .

 3-2- ميزان رطوبت : عبارتست از افت حاصل در جرم غله يا فرآورده كه طبق روش معمولي استاندارد اندازه‏گيري رطوبت شماره 2705 تعيين ميگردد2 .

 3-3- نمونه آزمايشگاهي : عبارتست از كل نمونه‏اي كه جهت آزمايش به آزمايشگاه داده ميشود .

 3-4- آزمونه : آن قسمت از نمونه آزمايشگاهي است كه طبق بند 7-1 براي آزمايش آماده ميشود .

 3-5- تكه آزمونه : آن قسمت از آزمونه است كه طبق بند 7-2 مورد آزمايش قرار مي‏گيرد .

  4 - اصول روش

 اصول اين روش عبارتست از اكسيده كردن مواد آلي موجود در نمونه وسيله اسيد سولفوريك غليط و در مجاورت كاتاليزور كه در نتيجه كل ازت موجود در نمونه تبديل به سولفات آمونيوم (SO4 2(NH4) خواهد شد و سپس به كمك قليا آمونياك سولفات آمونيوم را آزاد و تقطير نموده و آمونياك آزاد شده را جذب اسيد با تيتر معين نموده و بعد با تيتراسيون ميزان آمونياك آزاد شده را محاسبه و از روي ميزان آمونياك ازت موجود در نمونه را حساب كرده و با ضرب نمودن ميزان ازت در ضريب مربوط به جسم مورد آزمايش ميزان پروتئين نمونه را تعيين مينمائيم .

  5 - معرفها و مواد مورد نياز

 5-1- اسيد سولفوريك غليظ ( وزن مخصوص : 1/84) عاري از ازت

 5-2- اكسيد سلينوم تصفيه شده (SeO2)

 5-3- سولفات مس (5H2O ,CuSO4) پودر با درجه خلوص آزمايشگاهي3

 5-4- سولفات پتاسيم (K2SO4)

 5-5- محلول سود سوز آور 40 درصد وزني حجمي , عاري از ازت ( براي تهيه 400 گرم هيدروكسيد سديم را در آب حل نموده و با حجم يك ليتر رقيق نمائيد )

 5-6- معرف مخلوط : 0/1 گرم متيل ردو 0/1 گرم بلودومتيلن را در 100 ميلي ليتر اتانول كاملا " حل نمائيد .

 5-7- اسيد بوريك 4 درصد وزني حجمي

 5-8- اسيد كلرئيدريك دسي نرمال و يا اسيد سولفوريك دسي نرمال

 5-9- سنگ جوش بصورت گرانول

 5-10- پارافين جامد

 5-11- سولفات پتاسيم

 5-12- ساكاروز

  6 - وسائل

 6-1- ترازوي دقيق با حساسيت 0/5 ميلي گرم

 6-2- بالن هضم كجدال 800 ميلي ليتري تميز و خشك

 6-3- رابط بالن تقطير كجدال

 6-4- دستگاه گرم كن

 6-5- بورت 50 ميلي ليتري مدرج با تقسيمات 0/05 - 0/1 ميلي ليتر

 6-6- آسياب براي نرم كردن نمونه

 6-7- ارلن ماير 300 ميلي ليتري براي تيتراسيون

  7 - روش كار

 7-1- تهيه آزمونه : قسمتي از نمونه آزمايشگاهي كاملا " مخلوط شده را برداشته و آنرا وسيله آسياب (6-6) نرم نموده بطوريكه حداقل 90 درصد آن از الك آزمايشگاهي با چشمه 1 ميلي متر عبور نمايد و پس از نرم كردن آنرا كاملا " مخلوط و يكنواخت نمائيد .

 7-2- از آزمونه (7-1) تكه آزمونه بوزن يك تا دو گرم برداشته و با دقت 0/001 گرم توزين نمائيد و سپس كاملا " آنرا وارد بالن هضم (6-2) نمائيد . بعد 0/1 گرم اكسيد سلينوم , 0/5 گرم پودر سولفات مس , 5 گرم سولفات پتاسيم بآن اضافه نمائيد 4 سپس 20 ميلي ليتر اسيد سولفوريك غليظ (5-1) به آن اضافه كنيد . اگر وزن نمونه بيشتر از يك گرم باشد بازاي هر گرم نمونه اضافي 10 ميلي ليتر اسيد سولفوريك بيشتر اضافه شود . همينطور ميزان ساير معرفهاي فوق را نيز متناسب با افزايش وزن نمونه اضافه كنيد .

 حال بالن هضم را بطور مورب روي دستگاه گرم كن قرار داده و به آرامي حرارت دهيد تا عمل كف كردن متوقف شود . در صورت لزوم بمنظور كاهش عمل كف كردن مقدار كمي پارافين جامد بآن اضافه كنيد پس از پايان عمل كف كردن آنرا با شدت بيشتري بجوشانيد تا مخلوط به صورت شفاف درآيد و پس از آن لااقل براي مدت 30 دقيقه ديگر آنرا بهمان شدت بجوشانيد .

 سپس آنرا سرد نموده و حدود 200 ميلي ليتر آب بآن اضافه نمائيد و پس از آن مجددا " محلول را سرد نمائيد . در اين موقع چند دانه سنگ جوش و مقدار كمي پارافين جامد بآن اضافه كنيد كه از كف كردن و بالا پريدن , محلول جلوگيري بعمل آيد . بعد 50 ميلي ليتر ( يا باندازه كافي تا حد قليائي شدن ) محلول سود (5-5) بآهستگي و بدون بهم زدن بآن اضافه كنيد و فورا " بالن را از طريق رابطه بالن تقطير (6-3) به مبرد كه سر آن داخل 25 ميلي ليتر اسيد بوريك موجود در ارلن ماير ميباشد متصل نمائيد .

 دقت كنيد كه سر مبرد باندازه كافي داخل محلول اسيد بوريك فرو رود بطوريكه از فرار آمونياك حاصل جلوگيري نمايد . در اين موقع بالن هضم را كه از طريق رابط متصل به مبرد است تكان دهيد تا محتويات آن مخلوط شود . بعد آنرا حرارت دهيد تا كليه آمونياك مخلوط آزاد و تقطير و جذب اسيد بوريك گردد ( حداقل 150 ميلي ليتر بايستي تقطير شود ) پس از پايان عمل تقطير آمونياك جذب شده وسيله اسيد بوريك را با اسيد كلرئيدريك يا اسيد سولفوريك دسي نرمال (8-5) و با استفاده از معرف مخلوط (5-6) تيتر نمائيد .

 آزمايش شاهد : بطور همزمان مانند آزمايش فوق كه در آن بجاي نمونه و معادل وزن آن ساكاروز بكار برده ميشود آزمايش شاهد انجام دهيد .

 7-3- محاسبه درصد پروتئين خام : درصد پروتئين خام بر اساس وزن نمونه خشك از رابطه زير بدست ميآيد .

 

كه در آن :

 V1 = حجم اسيد كلرئيدريك يا اسيد سولفوريك دسي نرمال مصرف شده در تيتراسيون در مورد تكه آزمونه .

 V2 = حجم اسيد كلرئيدريك با اسيد سولفوريك دسي نرمال مصرف شده در تيتراسيون در مورد شاهد

 E = وزن تكه آزمونه به گرم

 F = ضريب مخصوص باري تبديل ازت به پروتئين

 W = درصد رطوبت نمونه

 يادآوري -  يك ميلي ليتر اسيد سولفوريك يا اسيد كلرئيدريك دسي نرمال معادل 1/4008 ميلي گرم ازت است .

  10 - دقت آزمايش

 اختلاف نتايج دو آزمايش انجام شده بطور همزمان و يا سريع و پي در پي توسط يك آزمايش كننده نبايستي از يك درصد نسبي تجاوز نمايد .

 

 

 

1- ضريب مخصوص : عبارتست از نسبت پروتئين به ازت موجود در آن

2- در صورت نياز به دقت بيشتر بايستي از روش استاندارد شماره 2704 تعيين رطوبت غلات و فرآورده‏هاي آن ( روش پايه ) استفاده نمود .

3-Reaqent Grade

4- بمنظورانتقال كامل نمونه توزين شده و معرفهاي خشك به داخل بالن هضم و جلوگيري از پراكنده شدن ذرات آنها باطراف بدنه بالن بهتر است نمونه را داخل كاغذ نازك بدون ازت توزين نموده و سپس اكسيد سلينوم , سولفات مس و سولفات پتاسيم روي آن ريخته و بعد كاغذ را بسته و داخل بالن بياندازيد .


 

ISLAMIC REPUBLIC OF IRAN

 

Institute of Standards and Industrial Research of Iran

 

ISIRI NUMBER

 

2863

 

 

METHOD FOR DETERMINATION OF CRUDE PROTEIN IN CEREALS AND CEREAL PRODUCTS

 

 

 

Second Edition