3549

 

 

استاندارد آيين كار نگهداري و حفاظت شير پس از دوشش و انتقال آن به مراكز جمع آوري و كارخانجات شير

 

 

 

چاپ اول

اسفند ماه 1373


موسسه استاندارد و تحقيقات صنعتي ايران

مؤسسه استاندارد و تحقيقات صنعتي ايران تنها سازماني است در ايران كه بر طبق قانون ميتواند استاندارد رسمي فرآورده ها را تعيين و تدوين و اجراي آنها را با كسب موافقت شورايعالي استاندارد اجباري اعلام نمايد. وظايف و هدفهاي مؤسسه عبارتست از:

(تعيين، تدوين و نشر استانداردهاي ملي انجام تحقيقات به منظور تدوين استاندارد بالا بردن كيفيت كالاهاي داخلي، كمك به بهبود روشهاي توليد و افزايش كارآئي صنايع در جهت خودكفائي كشور ترويج استانداردهاي ملي نظارت بر اجراي استانداردهاي اجباري كنترل كيفي كالاهاي صادراتي مشمول استانداردهاي اجباري و جلوگيري از صدور كالاهاي نامرغوب به منظور فراهم نمودن امكانات رقابت با كالاهاي مشابه خارجي و حفظ بازارهاي بين المللي كنترل كيفي كالاهاي وارداتي مشمول استاندارد اجباري به منظور حمايت ازمصرف كنندگان و توليدكنندگان داخلي و جلوگيري از ورود كالاهاي نامرغوب خارجي راهنمائي علمي و فني توليدكنندگان، توزيع كنندگان و مصرف كنندگان مطالعه و تحقيق درباره روشهاي توليد، نگهداري، بسته بندي و ترابري كالاهاي مختلف ترويج سيستم متريك و كاليبراسيون وسايل سنجش آزمايش و تطبيق نمونه كالاها با استانداردهاي مربوط، اعلام مشخصات و اظهارنظر مقايسه اي و صدور گواهينامه هاي لازم).

موسسه استاندارد از اعضاء سازمان بين المللي استاندارد ميباشد و لذا در اجراي وظايف خود هم از آخرين پيشرفتهاي علمي و فني و صنعتي جهان استفاده مينمايد و هم شرايط كلي و نيازمنديهاي خاص كشور را مورد توجه قرار ميدهد.

اجراي استانداردهاي ملي ايران به نفع تمام مردم و اقتصاد كشور است و باعث افزايش صادرات و فروش داخلي و تأمين ايمني و بهداشت مصرف كنندگان و صرفه جوئي در وقت و هزينه ها و در نتيجه موجب افزايش درآمد ملي و رفاه عمومي و كاهش قيمتها ميشود.


 

آيين كار نگهداري و حفاظت شير پس از دوشش و انتقال آن به مراكز جمع آوري و كارخانجات شير

 

رئيس

مشاور مؤسسه

دكتراي بهداشت صنايع شير

نياكان -داريوش

 

اعضاء

صنايع شير ايران

ليسانس دامپروري

مسكوت -عبدالعلي

كارخانه شير پاك

فوق ديپلم مواد غذايي

نوروزي -فرج الله

 

دبير

مؤسسه استاندارد و تحقيقات صنعتي ايران

فوق ليسانس مهندسي صنايع كشاورزي

حكيميان -زهرا


فهرست مطالب

 

آئين كار نگهداري و حفاظت شير پس از دوشش و انتقال آن به مراكز جمع‏آوري و كارخانجات شير

هدف و دامنه كاربرد

تعريف

شرايط حمل شير

روش انتقال شير


 

بسمه تعالي

پيشگفتار

آئين‏كار نگهداري و حفاظت شير پس از دوشش و انتقال آن بمراكز جمع‏آوري و كارخانجات شير كه بوسيله كميسيون فني شير و فرآورده‏هاي آن تهيه و تدوين شده و در 146 كميته ملي آئين‏كار كشاورزي و غذايي مورخ 73/10/3 مورد تأييد قرار گرفته , اينك باستناد بند 1 ماده 3 قانون اصلاحي قوانين و مقررات مؤسسه استاندارد و تحقيقات صنعتي ايران مصوب بهمن‏ماه 1371 بعنوان استاندارد رسمي ايران منتشر مي‏گردد .

براي حفظ همگامي و هماهنگي با پيشرفتهاي ملي و جهاني در زمينه صنايع و علوم , آئين‏كارهاي ايران در مواقع لزوم مورد تجديد نظر قرار خواهند گرفت و هرگونه پيشنهادي كه براي اصلاح يا تكميل اين آئين‏كارها برسد در هنگام تجديد نظر در كميسيون فني مربوط مورد توجه واقع خواهد شد .

بنابراين براي مراجعه به استانداردهاي ايران بايد همواره از آخرين چاپ و تجديد نظر آنها استفاده نمود .

در تهيه و تدوين اين آئين‏كار سعي شده است كه ضمن توجه به شرايط موجود و نيازهاي جامعه حتي المقدور بين اين آئين‏كار و آئين‏كار كشورهاي صنعتي و پيشرفته هماهنگي ايجاد شود .

لذا با بررسي امكانات و مهارتهاي موجود و اجراي آزمايشهاي لازم اين آئين‏كار با استفاده از منابع زير تهيه گرديده است :

1) Handbook of milk collection in warm developing countries 1990 (I.D.F)

 

آئين كار نگهداري و حفاظت شير پس از دوشش و انتقال آن به مراكز جمع‏آوري و كارخانجات شير

1- هدف و دامنه كاربرد

هدف از تدوين اين آئين‏كار چگونگي نگهداري و حفاظت شير پس از دوشش از دامداريها و انتقال آن به مراكز جمع‏آوري و كارخانجات شير مي‏باشد .

2- تعريف

منظور از حفظ و نگهداري و انتقال شير از محل توليد تا نهايتأ كارخانجات شير بكار بردن اعمال و روشهايي است كه حتي‏الامكان شير كه از پستان دام سالم دوشيده شده با سرعت عمل و با رعايت بهداشت كامل و حفظ سلامت تركيبات شير در اختيار كارخانجات قرار گيرد .

3- شرايط حمل شير

شرايط حمل شير شامل عواملي است بشرح زير :

سلامت دام , جايگاه دام , روش دوشش شير ( با دست يا با ماشين ) شخص شيردوش و ظروف شير ( به آئين‏كار شماره 3550 مراجعه شود )

3-1- محل دوشش شير مي‏بايستي در محل كاملا بهداشتي و دور از هرگونه بو حتي‏الامكان دور از تابش مستقيم نور آفتاب و گرد و غبار باشد .

3-2- انتقال شير - شير پس از دوشش و سرد كردن بايد حتي‏الامكان هرچه سريعتر به مراكز جمع‏آوري و يا كارخانجات منتقل گردد .

3-3- شير در زمان خروج از پستان سالم معمولا يا عاري و يا حداقل ميكروبهاي غيربيماريزا مي‏باشد .

3-4- چنانچه شير با دست دوشيده شده باشد قبل از تخليه به ظروف نگهداري بايد آنرا از صافي فلزي فولاد زنگ نزن يا پارچه تميزي صاف كرد .

3-5- سرد كردن شير - يكي از اعمال مهم و اجتناب‏ناپذير شير پس از دوشش سرد كردن شير است كه با توجه به شرايط دامداري محيط دامداري از نظر آب و هوا , تعداد دام و مقدار شير توليدي متفاوت مي‏باشد .

در دامداريهاي كوچك معمولا شير در دو نوبت صبح و عصر در ساعات معيني دوشيده مي‏شود و در اينگونه دامداريها شير را پس از انجام اعمال فوق‏الذكر در بيدون مناسب ريخته در محل خنكي در حاليكه در بيدون را نيمه‏باز گذاشته تا زمان كوتاه انتقال شير از دامداري نگهداري مي‏نمايند .

مي‏دانيم دماي شير در زمان خروج از پستان در حدود 38-37 درجه سلسيوس است ، اگر اين شير با همين دما بمدت كوتاهي باقي بماند بسرعت باكتريهاي موجود در آن تكثير يافته و لاكتوز شير تبديل به اسيد لاكتيك و شير بسرعت ترش مي‏گردد . كه غير قابل استفاده و پاستوريزه شدن مي‏باشد بنابراين شير بايد در اين مدت كوتاه تا 4 درجه سلسيوس سرد گردد .

خلاصه روشهاي مختلف سرد كردن شير پس از مرحله دوشش

3-5-1- روشهاي فيزيكي سيستمهاي سنتي و ابتدايي براي استفاده در دامداريهاي كوچك

الف - نگهداري شير در يك يا چند بيدون محتوي شير در حوضچه آب سرد

ب - استفاده از قطعات يخ در محفظه‏هاي غيرقابل نفوذ بداخل بيدونهاي شير

پ - استفاده از سرد كردن شير توسط هواي سرد

3-5-2- روشهاي مكانيكي

الف - استفاده از سرد كننده‏هاي غوطه‏ور

ب - استفاده از مخازن سرد كننده شير

پ - استفاده از سيستم سرد كننده سطحي

ت - استفاده از مبدلهاي سرد كننده صفحه‏اي مداوم

الف - سرد كننده‏هاي غوطه‏ور - اين نوع سرد كننده‏ها عبارتند از سيستمهاي مكانيكي سرد كننده كوچك و كاملي كه معمولا در دامداريهاي با ظرفيت شير توليدي كم مورد استفاده مي‏باشند .

دستگاه را بر روي ديوار نصب و اوپراتور آنرا داخل بيدون محتوي شير قرار مي‏دهند كه در مدت زمان كوتاهي شير را سرد مي‏نمايد .

ب - سرد كردن شير در دامداريهاي بزرگ كه مقدار شير آنها زياد است - در اين دامداريهامعمولا از مخازن سرد كننده شير كه از فولاد زنگ نزن مخصوص ساخته شده و دو جداره بوده و بين دو جداره آن ماده عايق قرار دارد و مجهز به سيستم سرد كننده مكانيكي ( كمپرسور , كندانسور , اواپراتور ) و دريچه

اين تانكها ممكن است ظرفيتهاي مختلف و به اشكال استوانه‏اي يا مكعبي شكل باشد . شكل تانك به هر نوع كه باشدبايد به سهولت با دست يا با سيستم CIP قابل شستشو و ضدعفوني باشد .

ج - سرد كننده‏هاي سطحي Surface cooler

از اين نوع كولرها معمولا در دامداريها براي سرد كردن شير استفاده مي‏شود كولرهاي سطحي ممكن است مستقيما با سيستم سرد كننده و انتقال گاز مبرد بداخل لوله‏هاي سرد كننده سرد شده و شير را سرد نمايند و يا ممكن است با انتفاق آب يخ 2 تا 3 درجه سلسيوس آب معمولي در دو مرحله سرد شوند .

سرد كردن شير در دامداريها با اين سيستم سريعتر انجام ميگيرد ولي چون لوله‏هاي سرد كننده داراي پوشش بوده كه در موقع سرد كردن نيز پوشش بايد كاملا در محل خود قرار گيرند بنابراين دقت در اين كار از ضروريات است . در غير اينصورت وجود گرد وخاك در اطاق شير و انواع حشرات بخصوص مگس امكان دارد روي شير نشسته و شير را آلوده سازند .

شكل كولرهاي سطحي مجهز به كمپرسور مربوطه براي سرد كردن شير

ت - سيستمهاي سرد كننده صفحه‏اي مداوم Continues milk cooler

در دامداريهايي كه مقدار شير توليدي آنها زياد مي‏باشد معمولا از اين سيستم سرد كننده استفاده مي‏شود براي سرد كردن شير در اين سيستم نياز به دستگاههاي سرد كننده مكانيكي از قبيل كمپرسور كندانسور , اواپراتور و ساير تجهيزات مربوطه آنها و منبع ذخيره آب سرد مي‏باشد . سيستم اواپراتور در اين نوع سرد كننده‏ها معمولا با توجه به ظرفيت آب سرد مورد نياز و شيروليدي با قطر و ابعاد مناسب در جدار داخلي حوضچه و يا اطراف آن نصب مي‏باشد گاز مبرد ( يا فريون 520 و امثال آنها ) از طريق كمپرسور از اين لوله‏ها عبور نموده و توليد برودت و در نتيجه آب مخزن را سرد مي‏نمايد . آب يخ آماده شده در اين مخزن از طريق پمپ مربوطه به مبدلهاي حرارتي منتقل و شيري كه با دماي حدود 38 - 37 درجه سلسيوس از پستان دوشيده شده از طريق سيستم شيردوش با پمپ مربوطه به مبدل حرارتي منتقل و در نتيجه ارتباط غيرمستقيم آب يخ حرارت آن به 4 تا 5 درجه كاهش مي‏يابد . اين طريقه سرد كردن داراي مزاياي زيادي از جمله سرد كردن شير در اسرع وقت و جلوگيري از رشد و تكثير ميكروبها و نيز سرعت عمل در كار است .

شكل مخزن تهيه آب يخ Ice water plant جهت انتقال بر مبدلهاي حرارتي براي سرد كردن شير بطريقه مداوم Continues در دامداريهاي توليد كننده شير كه مقدار شير آنها زياد است .

4- روش انتقال شير

انتقال و حمل شير از مراكز توليد بمراكز جمع‏آوري و يا مستقيما بكارخانجات شير - پس از دوشش و سرد كردن شير بروشهاي ذكر شده شير را بايد توسط بيدونهاي مخصوص حمل شير استاندارد شماره 842 و يا تانكرهاي مخصوص حمل شير كه از نظر مواد بكار رفته و ساخت تانكر استن لس استيل ( فولاد زنگ نزن ) با ضخامت‏هاي مناسب و همچنين عايق كاري كه بتواند درجه حرارت شير را براي مسافتهاي نسبتأ طولاني حفظ نمايد ساخته شود . ساخت اين تانكرها بايدبه قسمي باشد كه شستشوي داخل و خارج آنها با دست يا سيستم CIP بسهولت امكان‏پذير باشد . تانكرها معمولا مجهز بوسايل آزمايشات فيزيكي و شيميايي فوري بر روي شير بوده و مجهز به پمپ تخليه و پر كردن شير مي‏باشد .

شيري كه با اين شرايط تهيه مي‏گردد و نهايتاً در اختيار كارخانجات قرار ميگيرد مي‏بايد از نظر كيفي و كمي ( ارگانولپتيك , خصوصيات شيميايي , فيزيكي , بيوشيمي و باكتريولوژيكي ) قابل پاستوريزه شدن و يا استريليزه شدن باشد .

در صورتيكه شير را پس از سرد كردن توسط بيدون حمل كننده يا كاميون , وانت و غيره بايد سرپوشيده محفوظ و حتي‏الامكان مجهز به اطاق عايق كاري و سيستم سرد كننده باشد توليد كننده شير در مزرعه موظف است كه بيدونها , تانكر حمل شير و سيستمهاي سرد كننده شير را همه روزه در محل دامداري با آب تميز و مواد شستشو و ضد عفوني كننده شسته و تميز نمايد و بيدونها را وارونه در محل محفوظ تا زمان مصرف نگهداري نمايد و قبل از استفاده از آنها مورد كنترل قرار دهد .


 

ISLAMIC REPUBLIC OF IRAN

 

Institute of Standards and Industrial Research of Iran

 

ISIRI NUMBER

 

3549

 

 

CODE OF PRACTICE TO KEEPING QUALITY AND THE HYGENCE OF MILK AFTER MILKING AND TRANSPORTION TO THE MILK COLLECTING CENTER AND MILK PLANTS

 

 

 

First Edition

March 1995