419

 

 

انتخاب و تعداد نمونه شير

 

 

 

 


موسسه استاندارد و تحقيقات صنعتي ايران

موسسه استاندارد و تحقيقات صنعتي ايران تنها سازماني است در ايران كه بر طبق قانون ميتواند استاندارد رسمي فرآورده‏ها را تعيين و تدوين و اجراي آنها را با كسب موافقت شورايعالي استاندارد اجباري اعلام نمايد. وظايف و هدفهاي موسسه عبارتست از:

(تعيين، تدوين و نشر استانداردهاي ملي – انجام تحقيقات بمنظور تدوين استاندارد بالا بردن كيفيت كالاهاي داخلي، كمك به بهبود روشهاي توليد و افزايش كارائي صنايع در جهت خودكفائي كشور - ترويج استانداردهاي ملي – نظارت بر اجراي استانداردهاي اجباري – كنترل كيفي كالاهاي صادراتي مشمول استاندارد اجباري و جلوگيري از صدور كالاهاي نامرغوب بمنظور فراهم نمودن امكانات رقابت با كالاهاي مشابه خارجي و حفظ بازارهاي بين المللي كنترل كيفي كالاهاي وارداتي مشمول استاندارد اجباري بمنظور حمايت از مصرف كنندگان و توليدكنندگان داخلي و جلوگيري از ورود كالاهاي نامرغوب خارجي راهنمائي علمي و فني توليدكنندگان، توزيع كنندگان و مصرف كنندگان – مطالعه و تحقيق درباره روشهاي توليد، نگهداري، بسته بندي و ترابري كالاهاي مختلف – ترويج سيستم متريك و كاليبراسيون وسايل سنجش – آزمايش و تطبيق نمونه كالاها با استانداردهاي مربوط، اعلام مشخصات و اظهارنظر مقايسه اي و صدور گواهينامه هاي لازم).

موسسه استاندارد از اعضاء سازمان بين المللي استاندارد ميباشد و لذا در اجراي وظايف خود هم از آخرين پيشرفتهاي علمي و فني و صنعتي جهان استفاده مينمايد و هم شرايط كلي و نيازمنديهاي خاص كشور را مورد توجه قرار ميدهد.

اجراي استانداردهاي ملي ايران بنفع تمام مردم و اقتصاد كشور است و باعث افزايش صادرات و فروش داخلي و تأمين ايمني و بهداشت مصرف كنندگان و صرفه جوئي در وقت و هزينه‏ها و در نتيجه موجب افزايش درآمد ملي و رفاه عمومي و كاهش قيمتها ميشود.


 

تهيه كننده

كميسيون استاندارد روشهاي آزمايشگاهي

شير و فرآورده هاي آن

 

 

رئيس

دانشكده دامپزشكي

 

فرخنده - دكتر عباس

 

اعضاء

دانشكده داروسازي

 

برال - دكتر موسي

وزارت بهداري

 

حاتمي - مهندس صفرعلي

اداره مهندسي بهداشت

 

صراف يار - مهندس محمود

كارخانه شير پاستوريزه

 

قازاريان - دكتر وقيناك

شركت شير پاستوريزه پاك

 

منصور - مهندس ابوالحسن

 

دبير

كارشناس مؤسسه استاندارد

 

حاجيانپور - دكتر سرور

 

مصحح فارسي

 

 

هبوطي - مصطفي


فهرست مطالب

 

استاندارد انتخاب و تعداد نمونه (ضميمه استاندارد شماره 326)

مقدار و شكل بسته بندي محصول

هدف كلي نمونه برداري:

خاصيت مشخصي كه بايد مورد آزمايش قرار گيرد و نوع آزمايش (شيميائي يا باكتريولوژيك)

مقدار بسته هاي ناقص كه مورد قبول طرفين قرار گرفته است.

اطلاعات موجود در باره نحوه و توزيع محموله هاي مختلف و جدا از هم .

شير, خامه , دوغ (Butter milk / Ba beurre) و لاكتوسرم

شيرهاي غليظ شده (با قند و بي قند)

شيرهاي خشك و فرآورده هاي خشك شير:

 كره:

پنير


 

بسمه تعالي

پيشگفتار

اين استاندارد ايران بوسيله كميسيون روشهاي آزمايشگاهي شير و فرآورده هاي آن زير نظر كميته مواد غذائي و فرآورده هاي كشاورزي مؤسسه استاندارد و تحقيقات صنعتي ايران تهيه گرديده, به استناد ماده 1 قانون راجع به اجازه تاسيس مؤسسه استاندارد ايران مصوب هفدهم خرداد 1339 و ماده 3 اساسنامه مصوب كميسيون مشترك دارائي مجلسين در نهم تيرماه 1344 منتشر مي گردد.

 براي حفظ همگامي و هماهنگي با پيشرفتهاي ملي و جهاني صنايع و علوم استانداردهاي ايران گاه بگاه مورد تجديد نظر قرار خواهند گرفت و هر گونه پيشنهادي كه براي اصلاح و يا تكميل اين استانداردها برسد در هنگام تجديدنظر در اختيار كميسيونهاي مربوط گذاشه خواهد شد. استفاده كنندگان نيز بايد آخرين چاپ و تجديد نظرهاو اصلاحات آنها را قبلاَ به دست آورند.

 استانداردهاي ايران را مي توان مبناي تنظيم قراردادها يا سفارش كالاها قرار داد و براي اين منظور در صورت لزوم مي توان تغييرات مناسبي در عبارات يا شرايط آنها داد.

 در تهيه اين استاندارد سعي بر آن بوده است كه با توجه به نيازمنديهاي خاص ايران حتي المقدور ميان روشهاي معمول در اين كشور و استاندارد و روشهاي متداول در كشورهاي ديگر هماهنگي و همگامي ايجاد شود. بنابراين با بررسي امكانات و مهارت هاي موجود و اجراي آزمايش هاي لازم استانداردهاي حاضر با استفاده از استاندارد زير تهيه گرديد:

 

FIL – IDF2 – 1958

 

  استاندارد انتخاب و تعداد نمونه (ضميمه استاندارد شماره 326)

تعداد نمونه ها با عوامل زير بستگي دارد.

  1- مقدار و شكل بسته بندي محصول

مانند جعبه هاي بزرگ , بشگه يا بسته هاي بزرگ پنير يا بسته هاي كوچك (بطري, قالبهاي كره و غيره)

  2- هدف كلي نمونه برداري:

تعيين كيفيت عمومي محصول يا تطابق آن با استاندارد .

  3- خاصيت مشخصي كه بايد مورد آزمايش قرار گيرد و نوع آزمايش (شيميائي يا باكتريولوژيك)

اين خاصيت ممكن است در مورد تمام بسته ها مشترك باشد يا اينكه در بعضي موجود و در بعضي ديگر موجودنباشد بنابراين در مورد تعيين يك خاصيت شيميائي مشترك به نمونه كمتري احتياج است (مثلاَ تعيين حد متوسط مقدار چربي محصول) در حاليكه در مورد تعيين خواص باكتريولوژيك مانند درجه استريليته يا وجود يك ميكروب بخصوص نمونه بيشتري لازم است.

  4- مقدار بسته هاي ناقص كه مورد قبول طرفين قرار گرفته است.

نتيجه نمونه برداري فقط موقعي صددرصد مورد اطمينان است كه نمونه برداري بطور كامل انجام شده باشد و هر نوع نقصي در نمونه برداري ممكن است باعث شود كه نمونه معرف كامل تماس محصول مورد نمونه برداري نباشد در موارد اختلاف حقوقي كه اشتباه در عمل بايد به حداقل تقليل يابد نمونه برداري بايد به مقدار بيشتري انجام گيرد ولو اينكه اين عمل گران تمام شود يا ايجاد ناراحتي نمايد. در حالات عادي طرفين مي توانند حدودي را براي اشتباه در عمل قبول نمايند و طوري توافق كنند كه مورد قبول فروشنده و خريدار نيز باشد. در مورد بعضي آلودگيهاي باكتريولوژيك در بعضي از واحدهاي يك قسمت ( LOT ) بزرگ  حداقل مقدار برداشت نمونه به قرار زير است.

نسبت بسته هاي آلوده مطلقاَ تابع تعداد بسته هاي نمونه برداري شده مي باشد و با نسبت درصد قسمت هاي مورد بازرسي بستگي ندارد.

  5- اطلاعات موجود در باره نحوه و توزيع محموله هاي مختلف و جدا از هم .

  6- بر حسب حالات مختلف نمونه برداري ممكن است از هر يك از واحدهائي كه جداگانه انتخاب شده اند انجام شود يا اينكه نمونه ها ممكن است شامل قسمتهاي معادل هر يك از واحدهاي انتخاب شده باشند. نمونه هاي مخلوط را فقط موقعي مي توان برداشت كه محصول كاملاَ يكنواخت باشد. انتخاب روش نمونه برداري تابع دستورات و راهنمائيهاي آزمايشگاه ميباشد. بنا بر دلايل فوق هيچ نوع مقررات و فرمول آماري نمي تواند در شرايط مختلف كاملاَ رضايت بخش باشد و تغيير روش پيشنهاد شده ممكن است در موارد بخصوص بهتر باشد در موارد مشكوك بخصوص در صورتيكه محصول زياد باشد بايد از نظر كارشناس آزمايشگاه استفاده كرد. در بندهاي (7تا10) تعداد نمونه هائي كه بايد از محصولات مختلف برداشته شوند پيشنهاد شده است. بايد توجه داشت كه اين اعداد فقط از نظر راهنمائي داده شده اند و بطور كلي قابل اجرا هستند ولي در مورد آزمايشات باكتريولوژيك كافي نيستند.

  7- شير, خامه , دوغ (Butter milk / Ba beurre) و لاكتوسرم

از هر يك از بسته هائي كه بطور اتفاقي انتخاب مي گردند. نمونه اي برداشته مي شود. نمونه ها نبايد با يكديگر مخلوط شوند. در مورد محصولاتي كه در داخل بيدون يا بطري هستند تعداد بسته هائي كه بطور اتفاقي انتخاب مي گردند به قرار زير است:

مقصود از بطري نمونه, يك بطري دست نخورده است.

  8- شيرهاي غليظ شده (با قند و بي قند)

نمونه ها حتي الامكان بايد از محلولهاي مختلف برداشت شود. تعداد بسته ها بايد با مقدار كل محصول متناسب باشد و حداقل آن در زير پيشنهاد مي شود:

نمونه شامل سه قوطي است كه يكي نزد خريداري , دومي نزد فروشنده و سومي بعنوان شاهد نگهداري مي شود. در مورد آزمايشهاي باكتريولوژيك بايد حداقل 20 نمونه برداشته شود.

  9- شيرهاي خشك و فرآورده هاي خشك شير:

تعداد نمونه ها بايد با مقدار محموله متناسب باشد و تعداد حداقل در زير پيشنهاد مي گردد:

نمونه شامل سه بسته است كه يكي نزد خريدار , دومي نزد فروشنده و سومي بعنوان شاهد نگهداري مي شود. نمونه ها بايد جداگانه مورد آزمايش قرار گيرند. در مورد آزمايشهاي باكتريولوژيك بهتر است حداقل ده بسته نمونه برداري شود, مگر اينكه مقدار كل محصول كمتر از ده باشد.

  10 كره:

در مورد كره غالباَ در قسمت هاي مختلف محصول تغييرات زيادي مشاهده مي گردد. بدين معني كه تمام محصول ممكن است يكنواخت نباشد و از كارخانه هاي مختلف يا از قسمت هاي مختلف (lots) يك كارخانه آمده باشد. در بعضي موارد منظور از برداشت نمونه تعيين تغييرات كره ميباشد نه تعيين حد متوسط تركيب آن.

بنا به قاعده كلي در مورد ظرفهاي بزرگ (جعبه , بشكه و غيره) يا تعداد زيادي بسته بندي بهتر است نمونه برداري به نسبت يك درصد انجام شود. در مواقعي كه كره در بسته هاي كوچك تهيه شده است حداقل نمونه ها بقرار زير است.

براي نمونه برداري از محموله هاي بزرگ نمي توان در تمام موارد از جدول معمولي استفاده نمود ضمناَ نبايد انتظار نتايج حقيقي در اين موارد داشت مگر اينكه قسمتهاي مختلف كاملاَ يكنواخت باشند در هر حال در مورد انتخاب و تعداد نمونه ها بايد نظر آزمايشگاه را خواست. چون در بعضي موارد مانند ارزيابي خواص رئولوژيك و اركانولپتيك روشهاي استاندارد نمونه برداري كاملاَ عملي نيست چه از يك طرف تعيين اين خواص از روي يك نمونه كوچك مشكل بوده و از طرف ديگر ممكن است اين خواص در اثر حمل و نقل تغييراتي پيدا نمايد لذا در اين موارد بايد نمونه بيشتري برداشت و يا آزمايش را در محل انجام داد.

  11- پنير

در مورد پنير ممكن است بين قسمت هاي مختلف يك (lots) تغييرات مهمي پيدا شود. اين تغييرات ممكن است مربوط به يكنواخت نبودن (lots) يا از پنيرهاي مختلف يا محصولات مختلف كارخانه باشد. انتخاب و تعداد نمونه ها بايد با مقدار و اندازه پنير و هدف آزمايش متناسب باشد و به همين منظور است كه هميشه بايد از نظر آزمايشگاه استفاده كرد. بنا به قاعده كلي بر حسب تعداد واحدها بايد از 0/5 تا 2 درصد نمونه برداري كرد.


 

ISLAMIC REPUBLIC OF IRAN

 

Institute of Standards and Industrial Research of Iran

 

ISIRI NUMBER

 

419