4699

 

 

اسباب بازي - كيت‏هاي شيمي و علومي كه با شيمي ارتباط دارند

 

 

 

 


آشنايي با موسسه استاندارد و تحقيقات صنعتي ايران

موسسه استاندارد و تحقيقات صنعتي ايران به موجب قانون، تنها مرجع رسمي كشور است كه عهده دار وظيفه تعيين، تدوين و نشر استانداردهاي ملي(رسمي) مي‏باشد.

تدوين استاندارد در رشته‏هاي مختلف توسط كميسيون‏هاي فني مركب از كارشناسان موسسه ، صاحبنظران مراكز و موسسات علمي، پژوهشي، توليدي و اقتصادي آگاه و مرتبط با موضوع صورت مي‏گيرد. سعي بر اين است كه استانداردهاي ملي، درجهت مطلوبيت‏ها و مصالح ملي و با توجه به شرايط توليدي، فني و فن آوري حاصل از مشاركت آگاهانه و منصفانه صاحبان حق و نفع شامل:

توليد كنندگان، مصرف كنندگان، بازرگانان، مراكز علمي و تخصصي و نهادها و سازمان‏هاي دولتي باشد. پيش نويس استانداردهاي ملي جهت نظرخواهي براي مراجع ذينفع و اعضاي كميسيون‏هاي فني مربوط ارسال مي‏شود. و پس از دريافت نظرات و پيشنهادها در كميته ملي مرتبط با آن رشته طرح و درصورت تصويب به عنوان استاندارد ملي(رسمي) چاپ و منتشر مي‏شود.

پيش‏نويس استانداردهايي كه توسط موسسات و سازمان‏هاي علاقمند و ذيصلاح و با رعايت ضوابط تعيين شده تهيه مي‏شود نيز پس از طرح و بررسي در كميته ملي مربوط و درصورت تصويب، به عنوان استاندارد ملي چاپ و منتشر مي‏گردد. بدين ترتيب استاندارهايي ملي تلقي مي‏شود كه بر اساس مفاد مندرج در استاندارد ملي شماره «5» تدوين و در كميته ملي مربوط كه توسط موسسه تشكيل مي‏گردد به تصويب رسيده باشد.

موسسه استاندارد و تحقيقات صنعتي ايران از اعضاء اصلي سازمان بين‏المللي استاندارد مي‏باشد كه در تدوين استانداردهاي ملي ضمن توجه به شرايط كلي و نيازمندي‏هاي خاص كشور، از آخرين پيشرفت‏هاي علمي، فني و صنعتي جهان و استانداردهاي بين‏المللي استفاده مي‏نمايد.

موسسه استاندارد و تحقيقات صنعتي ايران مي‏تواند با رعايت موازين پيش‏بيني شده در قانون به منظور حمايت از مصرف كنندگان، حفظ سلامت و ايمني فردي و عمومي، حصول اطمينان از كيفيت محصولات و ملاحظات زيست محيطي و اقتصادي، اجراي بعضي از استانداردها را با تصويب شوراي عالي استاندارد اجباري نمايد. موسسه مي‏تواند به منظور حفظ بازارهاي بين‏المللي براي محصولات كشور، اجراي استاندارد كالاهاي صادراتي و درجه بندي آن را اجباري نمايد.

همچنين به منظور اطمينان بخشيدن به استفاده كنندگان از خدمات سازمان‏ها و موسسات فعال در ضمينه مشاوره، آموزش، بازرسي، مميزي و گواهي كنندگان سيستم‏هاي مديريت كيفيت و مديريت زيست محيطي، آزمايشگاه‏ها و كاليبره كنندگان وسايل سنجش، موسسه استاندارد اينگونه سازمان‏ها و موسسات را بر اساس ضوابط نظام تائيد صلاحيت ايران مورد ارزيابي قرار داده و در صورت احراز شرايط لازم، گواهي نامه تائيد صلاحيت به آنها اعطا نموده و بر عملكرد آنها نظارت مي‏نمايد. ترويج سيستم بين‏المللي يكاها، كاليبراسيون وسايل سنجش، تعيين عيار فلزات گرانبها و انجام تحقيقات كاربردي براي ارتقاي سطح استانداردهاي ملي از ديگر وظائف اين موسسه مي‏باشد.

 


 

كميسيون استاندارد ايمني اسباب بازي –

 كيت‏هاي شيمي و علومي كه با شيمي ارتباط دارند

 

رئيس

دانشكده بهداشت و مؤسسه تحقيقات بهداشتي دانشگاه علوم پزشكي تهران

دكتراي ايمني صنعتي

عدل - جواد

 

اعضاء

كانون پرورش فكري كودكان و نواجوانان

ليسانس اقتصاد

افشار سليماني - شهلا

صنايع آموزشي

فوق ليسانس مهندسي شيمي

جواد - ژيلا

صنايع آموزشي

كارشناس مهندسي شيمي

رامين - سيامك

مركز نوآوريهاي آموزشي

كارشناس مهندسي شيمي

سالكي - هاشم

دانشگاه امير كبير

فوق ليسانس مهندس شيمي

قاسم زاده - ژيلا

 

دبير

مؤسسه استاندارد و تحقيقات صنعتي ايران

ليسانس شيمي

رئوفيان - پريدخت


فهرست مطالب

 

هدف

دامنه كاربرد

تعاريف

مواد شيميايي

وسايل

نشانه گذاري

دستور كار


 

بسمه تعالي

پيشگفتار

 استاندارد ايمني اسباب بازي ـ كيت‏هاي شيمي و علومي كه با شيمي ارتباط دارند كه بوسيله كمسيون فني مربوطه تهيه و تدوين شده و در يكصد و سي و هفتمين كميته ملي استاندارد شيمي مورخ 77/2/29 مورد تائيد قرار گرفته , اينك به استناد بند يك ماده 3 قانون اصلاح قوانين و مقررات مؤسسه استاندارد و تحقيقات صنعتي ايران مصوب بهمن ماه 1371 به عنوان استاندارد رسمي ايران منتشر مي‏گردد .

 براي حفظ همگامي و هماهنگي با پيشرفتهاي ملي و جهاني در زمينه صنايع و علوم , استانداردهاي ايران در مواقع لزوم مورد تجديد نظر قرار خواهند گرفت و هر گونه پيشنهادي كه براي اصلاح يا تكميل استانداردها برسد , در هنگام تجديد نظر در كميسيون فني مربوط مورد توجه واقع خواهد شد .

 بنابراين براي مراجعه به استانداردهاي ايران بايد همواره از آخرين چاپ و تجديد نظر آنها استفاده نمود .

 در تهيه و تدوين اين استاندارد سعي شده است كه ضمن توجه به شرايط موجود و نيازهاي جامعه حتي‏المقدور بين اين استاندارد و استاندارد كشورهاي صنعتي و پيشرفته هماهنگي ايجاد شود .

 لذا با بررسي امكانات و مهارتهاي موجود و اجراي آزمايشهاي لازم اين استاندارد با استفاده از منبع زير تهيه گرديده است :

EN 71-4 : 1990

 

 ايمني اسباب بازي

 قسمت چهارم ـ لوازم كمك آموزشي ـ ويژگيهاي كيت‏هاي شيمي و علومي كه با شيمي ارتباط دارند

 1 ـ هدف

 هدف از تدوين اين استاندارد ارائه حداكثر مقدار بعضي از مواد و مخلوطهاي آماده شده كه در كيت‏هاي آزمايشي شيمي و علوم مرتبط با آن بكار مي‏روند , مي‏باشد .

 اين استاندارد در مورد كيت‏هاي شيمي و كيت‏هاي تكميلي آن كاربرد دارد . اين استاندارد وسايل كمك آموزشي در زمينه فيزيك , زيست‏شناسي , كاني‏شناسي , ريزبيني 1 و علوم زيست محيطي را هنگاميكه حاوي يك يا چند ماده شيميايي  يا مخلوط آماده شده باشند , دربرمي‏گيرد .

 اين استاندارد همچنين ويژگيهاي مربوط به نشانه گذاري فهرست محتويات , دستور كار و تجهيزاتي كه براي انجام آزمايشها لازم هستند ارائه مي‏دهد .

 2 ـ دامنه كاربرد

 اين استاندارد موارد زير را در بر مي‏گيرد .

 2 ـ 1 ـ حداكثر مقدار مواد و مخلوطهاي آماده شده كه در استاندارد شماره ... 2 بند تعاريف به عنوان مواد خطرناك ذكر شده‏اند .

 2 ـ 2 ـ حداكثر مقدار مواد و مخلوطهاي آماده شده كه در صورت زياد بودن مقدار آنها , ممكن است سلامت بچه‏هايي را كه از آنها استفاده مي‏كنند به خطر اندازد و اين مواد در استاندارد ... 3 نام برده نشده‏اند .

 2 ـ 3 ـ حداكثر مقدار هرگونه ماده شيميايي ديگري كه همراه اسباب بازي باشد .

 3 ـ تعاريف

 در اين استاندارد تعاريف زير بكار مي‏رود :

 3 ـ 1 ـ كيت شيمي ـ اسباب بازي است حاوي يك يا چند ماده شيميايي و يا مخلوطهاي آماده شده است كه براي انجام آزمايشهاي شيميايي با استفاده از وسايل يا بدون آنها بكار مي‏رود .

 يادآوري ـ اين تعريف همچنين در برگيرنده اسباب بازيهايي است كه حاوي يك يا چند ماده شيميايي و يا مخلوطهاي آماده شده و براي انجام آزمايشهايي در زمينه‏هاي كاني‏شناسي , زيست‏شناسي , فيزيك و علوم زيست محيطي مورد نياز است .

 3 ـ 2 ـ كيت‏هاي تكميلي ـ كيت تكميلي شيمي مجموعه‏اي است كه براي تكميل كيت شيمي تهيه و توليد مي‏شود .

 4 ـ مواد شيميايي

 مواد و مخلوطهاي آماده شده در كيت‏هاي شيمي و همچنين مقادير آنها , بايد مطابق جدول شماره 1 باشد مواد ديگري نبايد در كيت عرضه گردد . با اين حال , دستورالعمل انجام آزمايش ممكن است استفاده از مواد ديگري مانند قند را مجاز بداند كه اين مواد با توجه به استاندارد ... 4 جزو مواد يا مخلوطهاي آماده شده خطرناك محسوب نمي‏شوند .

 همچنين محلول الكلهاي متيله تقليبي و مواد شرح داده شده در جدول شماره 2 ممكن است براي استفاده تجويز شده ولي همراه وسيله بازي نباشند .

 يادآوري ـ كيفيت مواد شيميايي مورد استفاده بايد با آزمايشهايي كه در دستور كار كيت بازي شرح داده شده است متناسب باشد . مواد شيميايي نبايد داراي ناخالصي‏ها يا مخلوطهايي باشد كه فعل و انفعالات خطرناك و نامشخص را بوجود آورد .

 آن دسته از مواد شيميايي و مخلوطهاي آماده شده كه در جدول شماره 1 ذكر شده و بر اساس تعاريف استاندارد ... 5 در زمره مواد خطرناك طبقه بندي شده‏اند بايد ظروف مخصوص به خود داشته و بر اساس مقررات برچسب گذاري شوند .

 يادآوري ـ اين علائم از استانداردهاي بين المللي گرفته شده است .

 

 

 

 1 ـ فقط يكي از اين مواد بايد در كيت باشد .

 2 ـ فقط براي بچه‏هاي بالاي 12 سال تهيه و در اختيار آنان قرار گيرد .

 نام گذاري مواد شيميايي عمدتأ بر اساس IUPAC باستثنأ مواد علامت گذاري شده مي‏باشند .

 5 ـ وسايل

 5 ـ 1 ـ ويژگيهاي عمومي :

 در كيت‏هاي شيمي بايد دستور كار آزمايشها , وسايل لازم براي انجام آزمايشهايي كه در دستور كار شرح داده شده است , وسيله حفاظت  چشم و در صورت لزوم جاي لوله آزمايش , عرضه شود .

 در كيت تكميلي بايد فهرست محتويات با اخطارها و اطلاعات مربوطه طبق بند 7 عرضه شود و طبق بند 6 ـ 3 ـ 3 برچسب زده شود .

 5 ـ 2 ـ ظروف :

 ظروف شيشه‏اي كه در آزمايشها حرارت داده مي‏شوند بايد از جنس بوروسيليكات باشد . طول لوله آزمايش بايد حداقل 110 ميلي متر و قطر آن 15 ميلي متر باشد .

 آن دسته از ظروف شيشه‏اي كه به هنگام آزمايش نبايد حرارت داده شوند مي‏بايست طبق بند 6 ـ 2 برچسب زده شود .

 ظروف خالي كه براي ذخيره‏سازي و نگهداري محلولها بكار مي‏روند بايد طبق مشخصات ذكر شده در جدول شماره 2 باشد .

 يادآوري : ظروف بايد درپوش مناسب و محكمي داشته باشد بطوريكه بچه‏هاي زير 10 سال نتوانند به محتواي آن دست پيدا كنند .

 5 ـ 3 ـ جاي لوله آزمايش و گيره لوله آزمايش :

 جاي لوله آزمايش بايد طوري طراحي شود كه اگر لوله آزمايشي حاوي 5 ميلي ليتر آب با زاويه 15° در يكي از سوراخهاي انتهايي آن قرار گيرد واژگون نشود .

 5 ـ 4 ـ وسيله حفاظت چشم :

 وسيله حفاظ چشم بايد طوري طراحي شده باشد كه حداكثر حفاظت از چشمها را تأمين كند . وسيله حفاظت از چشم بايد طبق استاندارد ايمني اسباب بازي ـ شماره 1 ( ويژگيهاي ساختاري ) باشد .

 اگر كيت آزمايش فاقد وسيله حفاظت چشم براي مربي بزرگسال باشد , بايد طبق بند 6 ـ 3 ـ 2 روي بسته بندي نهايي آن نشانه گذاري شود .

 6 ـ نشانه گذاري

 6 ـ 1 ـ نشانه‏ها و نوشته‏ها بايد قابل رؤيت , خوانا , ماندگار و به زبان يا زبانهاي رسمي كشور مصرف كننده باشد .

 6 ـ 2 ـ نشانه‏ها و نوشته‏هاي روي هر يك از ظروف و شيشه آلات

 اطلاعات زير بايد روي هر يك از ظروف نوشته شود :

 الف ـ نام ماده يا مخلوط آماده شده شيميايي طبق جدول‏هاي شماره 1 و 2

 ب ـ علائم خطر لازم طبق جدول‏هاي شماره 2.1

 يادآوري : علاوه بر اين مي‏توان نامهاي متداول مواد و مخلوطهاي آماده شده شيميايي را روي ظروف نوشت .

 لازم است آن دسته از شيشه آلاتي را كه نبايد حرارت داده شوند با برچسب (( حرارت داده نشود )) نشانه گذاري كرد .

 6 ـ 3 ـ نشانه‏ها و نوشته‏هاي روي بسته بندي نهايي

 6 ـ 3 ـ 1 ـ نام , يا نام تجاري و يا علامت تجاري , آدرس , شماره تلفن سازنده يا نماينده انحصاري و يا وارد كننده بايد روي بسته بندي نهايي نوشته شود .

 نام و آدرس را مي‏توان به اختصار نوشت به شرط آنكه اختصار نويسي سبب نشود كه نام و آدرس توليد كننده , نماينده انحصاري يا وارد كننده درست خوانده نشود و يا نامفهوم باشد .

 ب ـ ذكر عبارت ايمني / ريسك ( بيم ) كه در استاندارد شماره ... 6مشخص شده است و بايد متناسب با آن ماده خاص شيميايي باشد .

 ج ـ بايد قسمتي براي شماره تلفن مركز مبارزه با مسموميت ( اورژانس ) يا بيمارستان در نظر گرفته شود تا در صورت مسموميت اتفاقي ( اعم از بلع , تماس با پوست , چشم و مجراي تنفسي ) اقدام لازم به عمل آيد .

 د ـ اطلاعات عمومي كمكهاي اوليه بشرح زير است :

 ـ اگر چشمها با ماده شيميايي تماس پيدا كرد : چشمها را با مقادير زيادي آب تميز بشوييد . هنگام شستشو چشمها را باز نگهداريد . فورا به متخصص مراجعه كرده و دستورات او را به كار بنديد .

 در صورت استنشاق : دهان را با آب تميز بشوئيد , مقداري آب تميز بنوشيد . سعي نكنيد محتويات معده را بالا آوريد بلا فاصله به متخصص مراجعه كرده و از دستورات او پيروي كنيد .

 در صورت استشمام : به هواي آزاد برويد .

 ـ در صورت تماس پوست با مواد شيميايي و ايجاد سوختگي : آن ناحيه از پوست را مدت 5 دقيقه با آب فراوان بشوييد .

 اگر در باره عواقب و شيوه درمان حادثه مشكوك هستيد بلافاصله به يك متخصص مراجعه كنيد و ظرف محتوي مواد را همراه خود ببريد .

 در صورت جراحت حتمأ به يك متخصص مراجعه كنيد و دستورات او را بكار بنديد .

 يادآوري : توصيه مي‏شود اطلاعات مربوط به كمكهاي اوليه در دستور كار مربوط به آزمايشها نوشته شود . در صورت لزوم اطلاعات كمكهاي اوليه مخصوص نوشته شود .

 8 ـ دستور كار

 8 ـ 1 ـ دستور كار كلي :

 دستور كار بايد به زبان يا زبانهاي رسمي كشور مصرف كننده نوشته شده باشد .

 نشانه‏ها و نوشته‏ها كه در بند 6 ـ 3 مشخص شده , بايد روي جلد بروشور دستور كار چاپ شده باشد . صفحه‏هاي اول بايد حاوي فهرست محتويات كيت آزمايش باشد . اين فهرست بايد به اطلاعات ضروري گفته شده در بندهاي 8 ـ 2 و 8 ـ 3 اشاره كند .

 جزئيات چگونگي انجام هر آزمايش لازم است توضيح داده شود .

 يادآوري 1: تمام آزمايشهاي شرح داده شده را توليد كننده مي‏بايست قبلا آزمايش و ارزيابي كرده باشد بخصوص مواد حاصله از آزمايش نبايد به اندازه‏اي باشد كه براي سلامتي مضر باشد .

 هر جا كه مناسب باشد بايد عبارت ايمني / ريسك ( بيم ) طبق آنچه كه در استاندارد7 آمده نوشته شود . همچنين اطلاعات مربوط به كمكهاي اوليه در صورت بروز حوادث قابل پيش بيني همراه توضيحات آزمايشهايي شرح داده شده ذكر گردد .

 يادآوري 2: هر نوع خطر شناخته شده ناشي از استفاده از اسباب بازي را بايد دقيق شرح داد ( براي مثال خطر سرو كار داشتن با مواد شيميايي خطرناك , استفاده از شيشه آلات , تأخير در نقطه جوش , برگشت آب به داخل ظروف شيشه‏اي خيلي داغ , خروج گازها و استفاده از چراغها و منابع ديگر گرمايي .

 اطلاعات مربوط به دور ريختن مواد شيميايي مصرف شده حتي در مورد مواد و مخلوطهاي آماده شده‏اي كه در كيت بازي عرضه نشده ولي براي آزمايشها عنوان شده لازم هستند , بايد ارائه گردد . مثلا لزوم دور ريختن مواد غذايي كه در آزمايشها به كار رفته‏اند بايد تأكيد شود .

 در دستور كار دور ريختن مواد , لازم است مقررات ملي مربوط به دور ريختن اينگونه مواد شيميايي را در نظر گرفت .

 صفحه‏هاي دستور كار بايد حاوي اطلاعات زير باشد :

 الف ـ توصيه براي مربيان بزرگ سال ( بند 8 ـ 2 ملاحظه شود )

 ب ـ اطلاعات لازم ذكر شده در بند 7

 ج ـ قوانين ايمني ( به بند 8 ـ 3 مراجعه شود )

 8 ـ 2 توصيه براي مربي بزرگسال :

 توصيه براي مربي بزرگسال بايد شامل نكات زير باشد :

 الف ـ دستور كار , قوانين ايمني و اطلاعات كمكهاي اوليه را بخوانيد و به آن عمل كنيد و آنها را به عنوان مرجع نگهداري كنيد .

 ب ـ استفاده نادرست از مواد شيميايي ممكن است براي سلامتي مضر باشد . فقط همان آزمايشهايي را انجام دهيد كه شرح آنها در دستور كار آمده است .

 ج ـ اين كيت شيمي فقط براي استفاده بچه‏هاي بالاي 10 سال ( و اگر لازم باشد براي بچه‏هاي بالاي 12 سال ) است .

 دـ از آنجا كه توانائيها و تفاوتهاي فردي در بچه‏ها حتي در گروههاي همسال بسيار متفاوت است لذا , مربي بايد بصيرت و احتياط كافي داشته باشد و بداند كدام آزمايش براي آنان مناسب و ايمن است .

 دستور كار بايد چنان واضح باشد كه امكان ارزيابي را به مربيان بدهد تا بتوانند ارزيابي كنند كه هريك از آزمايشها براي كدام بچه مناسب است .

 ه ' ـ مربي بايد قبل از آغاز آزمايشها , در باره مسايل ايمني و هشدارها با بچه يا بچه‏ها صحبت كند .

 خصوصأ در مكاني كه بچه‏ها با اسيدها , مايعات اشتعال پذير و قليايي سرو كار دارند مي‏بايست در مورد جابجايي اسيدها , بازها و مايعات قابل اشتعال توجه ويژه معطوف داشت .

 و ـ محل آزمايش و پيرامون آن بايد خالي از هر گونه مانع و دور از محل نگهداري مواد غذايي باشد .

 محل آزمايش بايد از نور و تهويه مناسب برخوردار بوده و نزديك منبع آب باشد .  ميز آزمايش بايد مناسب و محكم و روكش سطح آن مقاوم و نسوز باشد .

 ز ـ دستور كار چگونگي استفاده از چراغ آزمايش

 8 ـ 3 ـ قوانين ايمني :

 نكات ايمني زير مي‏بايست ارائه گردد .

 ـ قبل از استفاده از كيت و شروع آزمايش , دستور كار را بخوانيد و به آن عمل كنيد و به عنوان مرجع از آن نگهداري كنيد .

 ـ كودكان و افرادي كه حفاظ چشم ندارند و همچنين حيوانات بايد از محل آزمايش دور باشند .

 ـ هميشه از حفاظ چشم استفاده كنيد .

 ـ كيت آزمايش شيمي را دور از دسترس كودكان نگهداري كنيد .

 ـ بعد از استفاده از وسايل , آنها را تميز كنيد و در محل خاص خودشان نگهداري كنيد .

 ـ بعد از اتمام آزمايشها دستهايتان را بشوئيد .

 ـ در محل آزمايش از خوردن , آشاميدن و سيگار كشيدن خودداري كنيد .

 از وسايلي غير از وسايلي كه همراه كيت آزمايش شيمي است استفاده نكنيد .

 ـ مراقب باشيد كه دهان و چشمهايتان با مواد تماس پيدا نكند .

 ـ مواد اوليه را در ظرف اوليه‏شان برنگردانيد و فورا دور بريزيد .

 

 

 

1-microscopics

2-تا تدوين استاندارد مربوطه از استاندارد 67/548/EEC استفاده شود .

3-تا تدوين استاندارد مربوطه از استاندارد 67/548/EEC استفاده شود .

4-تا تدوين استاندارد مربوط از استاندارد 67/548/EEC استفاده شود .

5-تا تدوين استاندارد مربوط از استاندارد 67/548/EEC استفاده شود .

6-تا تدوين استاندارد مربوط از استاندارد 67/548/EEC استفاده شود .

7-تا تدوين استاندارد مربوطه از استاندارد 67/548/EEC طبقه بندي , بسته بندي و نشانه گذاري مواد شيميايي استفاده شود .


 

ISLAMIC REPUBLIC OF IRAN

 

Institute of Standards and Industrial Research of Iran

 

ISIRI NUMBER

 

4699

 

 

Experimental sets for chemistry and related activities